ATEX in de praktijk: Hoe ga je om met grijze gebieden in explosieveiligheid?

Als operations manager weet je hoe belangrijk het is om te voldoen aan ATEX-richtlijnen voor veiligheid en continuïteit. Maar wat als de regels zelf niet altijd eenduidig zijn? Vragen zoals “Mag dit volgens de norm?” leiden vaak tot discussie, omdat de praktijk vaak grijs is in plaats van zwart-wit. Bij ExInspect zien we dit dagelijks tijdens ATEX inspecties. ATEX is een Europese richtlijn die richting geeft voor explosieveilige omgevingen, terwijl IEC 60079 een norm is die helpt om aan die richtlijn te voldoen. Beide bieden kaders, maar interpretatie blijft cruciaal. In deze blog bekijken we twee praktijkvoorbeelden waarin nuance het verschil maakt: betere beslissingen, lagere risico’s en efficiëntere operaties.

Waarom ATEX-richtlijnen ruimte laten voor interpretatie

Normen worden opgesteld door experts in commissies, met oog voor veiligheid, haalbaarheid en compromissen. Ze streven naar helderheid, maar moeten rekening houden met diverse invalshoeken en technische complexiteiten. Resultaat? Sommige onderwerpen blijven open voor interpretatie, wat leidt tot vragen over toepassing in jouw plant. Voor managers, die worstelen met specialistische kennis over explosieveiligheid en kennisverlies door verloop, betekent dit extra druk om compliant te blijven zonder escalaties. Een gezonde dosis kritisch denken en ervaring helpt, maar een onafhankelijke partner zoals ExInspect biedt objectieve inzichten. Laten we twee recente voorbeelden bekijken.

Voorbeeldcase

Kleppen onder ATEX. Handbediend, elektrisch of pneumatisch?

Neem kleppen in explosiegevaarlijke omgevingen. De vraag: “Vallen kleppen onder ATEX?” lijkt simpel. Handbediende kleppen vallen buiten het toepassingsgebied van ATEX, dat staat duidelijk vermeld in de zogenoemde borderlinelist in de toelichting op de ATEX-directives, de ATEX Guidelines. Maar wat nu als je een aandrijving op die klep zet? Elektrisch aangedreven kleppen vallen vrijwel altijd onder ATEX. Maar hoe zit het dan met pneumatische aandrijvingen? En als je klep en aandrijving samen beschouwt als één functionele eenheid, moet daar dan een ontstekingsanalyse voor worden uitgevoerd? Moet er een conformiteitsverklaring worden afgegeven?

Sommige leveranciers leveren zelfs bij handbediende kleppen een ‘geen ontstekingsbron’ verklaring, met zonespecificaties (bijv. zone 1/2/21/22, categorie 2). Maar waarom niet zone 0/20? Dit roept vragen op over ATEX-relevantie. Paragraaf 42 van de ATEX Guidelines nuanceert: Als apparatuur traag beweegt met laag vermogen, is het risico verwaarloosbaar en geen markering nodig. Toch moet de fabrikant dit onderbouwen. Als gebruiker moet je zelf beoordelen, want markering ontbreekt vaak.

Voorbeeld 2: Onderhoud van Ex-apparatuur buiten zones, IEC 60079-17

Een ander grijs gebied uit de nieuwe IEC 60079-17 (2023, nog niet volledig als NEN-norm in NL): Paragraaf 4.4.11 stelt: “Wanneer Ex-apparatuur zich buiten een gevaarlijke omgeving bevindt, moet deze worden onderhouden in overeenstemming met het type bescherming.”

Wat betekent dit? Moet Ex-apparatuur, verplaatst buiten zones (bijv. door gewijzigde zonering), het volledige ATEX-onderhoudsregime behouden? Inclusief inspecties, wartels, afdichtingen en documentatie? In onze optiek niet per se. De standaard richt zich op hazardous areas; buiten zones geldt geen explosierisico, dus volstaat regulier onderhoud. Pas bij herplaatsing in een zone is een volledige pre-inbedrijfstelling inspectie nodig.

Wat betekenen grijze gebieden in ATEX voor jouw compliance en onderhoud?

Grijze gebieden in normen kunnen leiden tot non-conformities, hogere faalkosten of veiligheidsincidenten, precies de uitdagingen uit de dagelijkse praktijk. Door interpretatie slim aan te pakken, verminder je downtime en budgetafwijkingen. ExInspect, als betrouwbare en onafhankelijke ATEX-inspectiepartner, biedt niet alleen inspecties maar ook advies op maat.

Normen zijn vatbaar voor interpretatie, maar met expertise kom je verder. Bij ExInspect delen we graag onze inzichten uit 10+ jaar praktijk en commissiewerk. Heb je vragen over ATEX inspecties of compliance? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.

Geschreven door het ExInspect-team, experts in explosieveiligheid voor de industrie.